چهارشنبه سوری جشنی است که مانند سایر جشن های ایرانی با ستاره شناسی مرتبط است و مبدا همه حساب های علمی و تقویمی است. در آن روز در سال ۱۷۲۵ پیش از میلاد، زرتشت بزرگترین حساب گاه شماری را در جهان محاسبه نمود و تاریخ های کهن را درست و منظم کرد. در آن شب، زرتشت تاریخ را اصلاح کرد و به یادبود آن مردم جشنی بر پا کردند و آن رصد و اصلاح تا کنون، در هیات و یادمان چهارشنبه سوری مانده است. برای اولین بار این جشن در کتاب تاریخ بخارا در نیمه اول سده چهارم هجری ، یاد شده که منصور بن نوح سلمانی آن را برگزار می کرد.

قاشق زنی و آش ابودردا

در ایام قدیم یکی از مراسم شب چهارشنبه سوری، قاشق زنی بود. زنان به گونه ای چادر به سر می کردند که کسی آنها را نشناسد و سپس کاسه ای مسی با یک قاشق بدست می گرفند و در کوچه ها به راه می افتادند و پس از رسیدن به در هر خانه ای، با قاشق محکم به ته کاسه می کوبیدند تا با شنیدن این سر و صداها صاحب خانه متوجه قاشق زن شود و پس از باز کردن در مقداری بنشن و یا مقداری پول در داخل کاسه قاشق زن بیاندازد. پس از رفتن به منازل بسیار، قاش زن پس از اینکه به خانه بر می گشت با بنشن های جمع آوری شده مقدمات پختن آش را تدارک می دید و اگر برای تهیه آش چیزی نیز کم بود با پول های حاصل از قاشق زنی آن را خریداری می نمود. پختن آش را برای تبریک و شگون انجام می دادند و یا اینکه در خانه اگر فرد مریضی داشتند به نیت شفای او این آش را می پختند و به بیمار می دادند و معتقد بودند که این آش علاج تمامی دردهاست و با خوردن این آش درد و بلای مریض آنها به سال دیگر نخواهد کشید و شفا پیدا خواهد کرد و معمولا، این آش را آش امام زین العابدین ( ع) و یا آش ابودردا می نامیدند.

آتش افروختن در شب چهارشنبه سوری

روشن کردن آتش جزو جدایی ناپذیر مراسم شب چهارشنبه سوری بود و مردم از سر شب اقدام به این کار می کردند سپس از کوچک و بزرگ و پیر و جوان همگی از روی آتش می پریدند و اشعاری را نیز در این هنگام می خواندند، غم برو شادی بیا – محنت برو شادی بیا و در دفعات بعدی به آتش می گفتند:
زردی من از تو، سرخی تو از من

آجیل چهارشنبه سوری

آجیل چهارشنبه سری مخلوطی بود از آجیل های شور و شیرین و معمولا شامل: برگه هلو و زردآلو، باسلق، کشمش، شکر پنیر، مغز گردو، انجیر، توت و غیره می بود. این آجیل را به عنوان مشکل گشای نذر می کردند و غیر از آن نیز خوردن یک چنین آجیلی را باعث شگون و خوش یمنی و آمد کار در سال جدید می دانستند.

کوزه شکستن در شب چهارشنبه سوری

در قدیم کوزه شکستن را برای دور کردن بلایا موثر می دانستند . آنها به هنگام غروب، چند سکه درون کوزه ای آب ندیده می انداختند و سپس به نیت دور کردن بلا از خانه، کوزه را از پشت بام خانه به داخل کوچه پرتاب می کردند و باز می گشتند. در موقع پرتاب زیر لب می گفتند درد و بلام بره تو کوزه، بره تو کوچه، معتقد بودند در هنگام انجام این مراسم و بازگشت نباید برگردند و پشت سرشان را نگاه کنند زیرا ممکن است بلایا دوباره به خانه برگردد!!

خرید اسپند و کندر

از آداب و رسوم شیرین شب چهارشنبه سوری آن بود که زنان، برای کارگشایی و دفع جادو رفع چشم زخم، در این شب اسپند و کندر می خریدند. به این صورت بود که زنان به دکان های عطاری می رفتند و تقاضای کندر و اسپند می کردند. هنگامی که عطار برای آوردن آنها می رفت ناگهان زنان با دختران فرار می کردند و به دکان دیگری می رفتند و همان تقاضا را می کردند و عقیده شان بر این بود دکان هایی را برای خرید انتخاب کنند که رو به قبله باشند، خلاصه پس از فرار از دومین مغازه به عطاری سوم مراجعه کرده و از آنجا کندر و اسپند را خریداری می کردند و آن را به نیت و منظورهای یاد شده دود می کردند.